Białka ComFB kluczem do zrozumienia rozprzestrzeniania oporności bakteryjnej

Bakterie przemieszczają się dzięki organellom ruchu, tzw. pili (pilusom), aby kolonizować nowe nisze środowiskowe. Mogą również wymieniać fragmenty DNA, co pozwala im przekazywać informacje genetyczne i nabywać nowe zdolności. W ramach wspólnego projektu badacze z Uniwersytetu Heinricha Heinego w Düsseldorfie (HHU) i Uniwersytetu w Tybindze, wraz z partnerami z innych ośrodków, odkryli nową rodzinę białek sygnałowych, które regulują ruchliwość bakterii oraz uczestniczą w mechanizmach pobierania DNA. Wyniki badań opublikowano w dwóch prestiżowych czasopismach – Cell Discovery oraz Proceedings of the National Academy of Sciences (PNAS).

Pili odgrywają kluczową rolę w pobieraniu DNA, umożliwiając wymianę informacji genetycznych między bakteriami, a tym samym zwiększając tzw. „plastyczność genomową”. Ta zdolność, określana mianem „naturalnej kompetencji”, pozwala komórkom bakteryjnym na włączanie DNA pochodzącego od innych bakterii – także należących do różnych gatunków – do własnego genomu. Ruchliwość bakterii i wymiana materiału genetycznego są istotnymi czynnikami wpływającymi na patogenność, kolonizację gospodarza, tworzenie biofilmów oraz rozprzestrzenianie oporności na antybiotyki.

W dwóch powiązanych badaniach zespół kierowany przez jun.-prof. dr. Khaleda Selima (Instytut Mikrobiologii Fototroficznej HHU, Klaster Doskonałości CMFI Uniwersytetu w Tybindze) zidentyfikował nową rodzinę białek sygnałowych, szeroko rozpowszechnioną w świecie bakterii. W projekcie uczestniczyły także Uniwersytet w Gießen, Uniwersytet we Freiburgu, Instytut Biologii im. Maxa Plancka w Tybindze, amerykańskie National Institutes of Health (NIH) oraz New Jersey Medical School. Naukowcy wykazali, że wtórne przekaźniki c-di-GMP i c-di-AMP, wspólnie z nowo odkrytym białkiem receptorowym ComFB, regulują zarówno ruchliwość bakterii, jak i ich zdolność do pobierania DNA.

Doktorantka Sherihan Samir, pierwsza autorka obu publikacji, podkreśla: „Różne typy białek ComFB są w stanie wiązać i integrować sygnały związane z ruchliwością oraz pobieraniem DNA, generowane przez wtórne przekaźniki c-di-GMP i c-di-AMP”. Te właściwości zaobserwowano m.in. u cyjanobakterii, Bacillus subtilis oraz Vibrio cholerae – czynnika etiologicznego cholery.

Prof. Selim dodaje: „c-di-AMP należy do niedawno odkrytej klasy wtórnych przekaźników typu cyklicznych dinukleotydów, których funkcje komórkowe wciąż nie są w pełni poznane. W naszych badaniach wykazaliśmy, że białka ComFB wiążą się zarówno z c-di-AMP, jak i z c-di-GMP, a ponadto są niezbędne do regulacji plastyczności genomowej oraz ruchliwości bakterii”.

Białka ComFB występują powszechnie w królestwie bakterii, jednak wciąż nie wiadomo, które inne grupy drobnoustrojów – poza już przebadanymi – korzystają z tego mechanizmu. „Jeśli okaże się, że wykorzystują go również inne patogeny o znaczeniu klinicznym, może to otworzyć drogę do opracowania nowych strategii zwalczania bakterii wielolekoopornych” – podkreśla Selim.

Źródło: Proceedings of the National Academy of Sciences (PNAS), ComFB, a new widespread family of c-di-NMP receptor proteins
DOI: 10.1073/pnas.2513041122

Mirosław Wójcik

Mirosław Wójcik

Mirosław Wójcik - twórca i redaktor naczelny "Oddechu Życia" i koordynator grupy MedyczneMedia.pl, autor tekstów poświęconych eksperymentalnym terapiom, nowym lekom, tłumacz doniesień prasowych i artykułów zagranicznych. W latach 2007-2014 redaktor naczelny internetowego dziennika naukowego "BIOLOG". Członek Polskiego Towarzystwa Chorób Płuc, European Cystic Fibrosis Society, Polskiego Towarzystwa Alergologicznego (PTA). Prezes Fundacji Oddech Życia.

Epidemiologia, zakażenia i zdrowie publiczne

Profesjonalny serwis dla kadry medycznej

TygodnikEpidemiologiczny.pl jest profesjonalnym portalem informacyjnym i edukacyjnym poświęconym epidemiologii, chorobom zakaźnym, wakcynologii, profilaktyce zakażeń i zdrowiu publicznemu. Serwis jest kierowany przede wszystkim do lekarzy, pielęgniarek, diagnostów laboratoryjnych, farmaceutów oraz innych profesjonalistów ochrony zdrowia.

Publikowane materiały mogą obejmować omówienia badań naukowych, wytycznych, stanowisk ekspertów, produktów leczniczych, wyrobów medycznych, procedur i organizacji opieki. Mają charakter informacyjny, edukacyjny i redakcyjny. Nie stanowią indywidualnej konsultacji dotyczącej konkretnego pacjenta, kompletnej instrukcji postępowania ani samodzielnej podstawy decyzji klinicznej.

Przed wykorzystaniem informacji w praktyce należy zweryfikować je w aktualnych źródłach pierwotnych, pełnej treści wytycznych i zaleceń, Charakterystyce Produktu Leczniczego, instrukcji używania wyrobu medycznego, komunikatach właściwych organów oraz procedurach obowiązujących w danej placówce. Należy uwzględnić datę publikacji lub aktualizacji materiału, a także możliwe korekty, ostrzeżenia, ograniczenia, wycofania i późniejsze zmiany zaleceń.

Decyzje diagnostyczne, terapeutyczne, pielęgnacyjne i fizjoterapeutyczne powinny być podejmowane przez osoby posiadające odpowiednie uprawnienia, w granicach ich kompetencji, na podstawie indywidualnej oceny pacjenta, aktualnej wiedzy medycznej, obowiązującego prawa, zasad etyki zawodowej, bezpieczeństwa pacjenta oraz z należytą starannością. Serwis nie zastępuje dokumentacji medycznej, konsultacji specjalistycznej, konsylium, systemów informacji o lekach i wyrobach medycznych ani wewnętrznych procedur podmiotu leczniczego.

Informacja dla pacjentów i opiekunów

Serwis jest publicznie dostępny, jednak jego treści nie służą do samodzielnego rozpoznawania lub wykluczania chorób ani do rozpoczynania, przerywania lub zmieniania leczenia, dawkowania leków, rehabilitacji, fizjoterapii, diety lub innych elementów postępowania. Wątpliwości dotyczące zdrowia, objawów, wyników badań lub terapii należy konsultować z właściwym członkiem zespołu medycznego.

W razie nagłego zagrożenia zdrowia lub życia, w szczególności nasilonej duszności, sinienia, utraty przytomności, silnego bólu w klatce piersiowej albo gwałtownego pogorszenia stanu zdrowia, należy niezwłocznie wezwać pomoc pod numerem 112.