Antybiotykooporność (AMR) pozostaje jednym z największych globalnych zagrożeń zdrowotnych. Zagraża skuteczności terapii, a tym samym bezpieczeństwu pacjentów i stabilności systemów ochrony zdrowia. Najnowsza publikacja zespołu ekspertów z Public Health Agency of Canada (PHAC), opublikowana w czasopiśmie PLOS One, przedstawia wyniki kompleksowej aktualizacji listy priorytetowych patogenów AMR w Kanadzie w 2025 roku.
Autorami pracy są m.in. Kahina Abdesselam, Raymond-Jonas Ngendabanka, Pia K. Muchaal, Kanchana Amaratunga, Aanchal Mishra, Rashmi Narkar, Anna-Louise Crago oraz Tanya Lary. Badania oparto na danych z krajowych systemów nadzoru epidemiologicznego, takich jak Canadian Antimicrobial Resistance Surveillance System (CARSS), AMRNet, a także programy wyspecjalizowane: CNISP (Canadian Nosocomial Infection Surveillance Program), ESAG (Enhanced Surveillance of Antimicrobial-Resistant Gonorrhea), czy FoodNet Canada.
Metodologia i kryteria oceny
Zespół przeanalizował 155 potencjalnie niebezpiecznych patogenów, z których 68 wykazywało udokumentowaną oporność. Ostatecznie 29 patogenów oceniono w wielokryterialnej analizie decyzyjnej (MCDA) przy użyciu dziewięciu parametrów, takich jak:
- zapadalność i trend epidemiologiczny,
- sposób transmisji (szczególnie istotne w kontekście transmisji w społecznościach i szpitalach),
- śmiertelność i ciężkość przebiegu choroby,
- dostępność skutecznych terapii,
- możliwości wykrywania w nadzorze,
- kryterium równości zdrowotnej – po raz pierwszy uwzględniające wpływ AMR na populacje marginalizowane (m.in. osoby w kryzysie bezdomności, migranci, społeczności rdzenne, osoby MSM, pacjenci PWID).
Takie podejście wyróżnia Kanadę na tle światowych inicjatyw (WHO, CDC) i podkreśla znaczenie czynników społecznych w planowaniu polityki zdrowotnej.
Najważniejsze wyniki
Patogeny najwyższego priorytetu (Tier 1) obejmują:
- Enterobacterales oporne na karbapenemy (CRE),
- Pseudomonas aeruginosa oporne na karbapenemy (CRPA),
- Acinetobacter spp. oporne na karbapenemy (CRA),
- Candida auris – nowy, groźny patogen grzybiczy o dużej zdolności do rozwoju oporności i transmisji w placówkach medycznych,
- Enterobacterales produkujące ESBL,
- Neisseria gonorrhoeae oporna na leki – szczególnie groźna w kontekście rosnącej oporności na terapie pierwszego rzutu i nierównomiernego obciążenia w społecznościach MSM oraz w regionach północnych.
Do patogenów średniego priorytetu (Tier 2) zaliczono m.in. Shigella spp. oporną na leki, Mycoplasma genitalium, Streptococcus pneumoniae opornego na antybiotyki, a także MRSA (przeniesiony z grupy najwyższego ryzyka dzięki poprawie nadzoru i skuteczniejszej kontroli zakażeń).
Znaczenie dla zdrowia publicznego
Badanie ujawniło, że:
- 28% analizowanych patogenów jest opornych na co najmniej jedną terapię pierwszego rzutu.
- 45% patogenów w nieproporcjonalnym stopniu dotyka populacje marginalizowane społecznie i ekonomicznie.
- 70% patogenów rozprzestrzenia się głównie w środowisku pozaszpitalnym, co przeczy stereotypowi, że AMR to wyłącznie problem szpitali.
Zwrócono uwagę na rosnącą rolę Candida auris i Mycoplasma genitalium, które jeszcze dekadę temu nie znajdowały się w centrum uwagi, a dziś stanowią istotne wyzwanie dla diagnostyki i terapii.
Wnioski
Kanadyjskie doświadczenia pokazują, że skuteczna walka z AMR wymaga:
- rozszerzenia nadzoru epidemiologicznego na poziom społeczny, nie tylko szpitalny,
- integracji czynników społecznych i równościowych w analizach epidemiologicznych,
- dynamicznej aktualizacji priorytetów co 3–5 lat, aby nadążać za zmieniającym się krajobrazem mikrobiologicznym.
Autorzy podkreślają, że ramy priorytetyzacji AMR nie są statyczne – to narzędzie adaptacyjne, mające wspierać badania, profilaktykę, politykę zdrowotną oraz opracowanie nowych leków, szczepionek i diagnostyki.
Źródło
PLOS One, Canada’s 2025 AMR priority pathogens: Evidence-based ranking and public health implications
DOI: 10.1371/journal.pone.0330128
