Handel dzikimi zwierzętami jako katalizator chorób odzwierzęcych

Globalny handel dzikimi zwierzętami – zwłaszcza w ramach nielegalnych kanałów oraz na rynkach żywych zwierząt – znacząco napędza rozprzestrzenianie się chorób odzwierzęcych, czyli takich, które mogą być przenoszone ze zwierząt na ludzi. Zgodnie z wynikami nowego badania, ssaki będące przedmiotem handlu są o ponad 40% bardziej skłonne do bycia rezerwuarem patogenów zdolnych do zakażania ludzi. Co więcej, liczba wspólnych patogenów rośnie wraz z czasem, przez jaki dany gatunek pozostaje w obiegu handlowym.

Bliskie interakcje pomiędzy ludźmi a dzikimi zwierzętami stwarzają dogodne warunki do transmisji pasożytów i patogenów, co w skrajnych przypadkach może prowadzić do wybuchów epidemii lub pandemii. Globalny handel dziką fauną obejmuje szerokie spektrum działań, w tym polowania, hodowlę, transport, sprzedaż detaliczną oraz utrzymywanie zwierząt jako zwierząt domowych. Każdy z tych etapów wiąże się z potencjalnym ryzykiem zoonotycznego „spillover”, czyli przeniesienia patogenu międzygatunkowego.

Zjawisko to było już wcześniej powiązane z występowaniem wielu poważnych chorób zakaźnych, takich jak HIV, Ebola, COVID-19 czy mpox. Mimo że dotychczasowe badania koncentrowały się głównie na środowiskowych i ekologicznych determinantach transmisji patogenów, mechanizmy szerzenia się chorób w kontekście samego handlu dzikimi zwierzętami oraz bezpośrednich interakcji człowiek–zwierzę pozostawały stosunkowo słabo poznane.

Zespół badawczy pod kierownictwem Jérôme’a Gippeta przeanalizował dane obejmujące 40 lat globalnego handlu dzikimi zwierzętami, wykorzystując informacje z baz takich jak Convention on International Trade in Endangered Species of Wild Fauna and Flora (CITES), Law Enforcement Management Information System (LEMIS) oraz Dataset of Seized Wildlife and their Intended Uses (DSW). Dane te zostały następnie powiązane z bazą CLOVER, która zawiera ponad 190 000 udokumentowanych powiązań pomiędzy ssakami a patogenami.

Analiza wykazała, że spośród 2 079 gatunków ssaków objętych handlem aż 41% dzieli co najmniej jeden patogen z człowiekiem. Dla porównania, wśród gatunków niebędących przedmiotem handlu odsetek ten wynosi jedynie 6,4%. Oznacza to, że ssaki handlowane są około 1,5 raza bardziej narażone na bycie gospodarzem patogenów zdolnych do transmisji na człowieka.

Autorzy badania podkreślają, że transmisja międzygatunkowa stanowi niejako immanentną cechę globalnego handlu dzikimi zwierzętami. Szczególnie wysokie ryzyko obserwuje się w przypadku gatunków obecnych na rynkach żywych zwierząt oraz – w nieco mniejszym stopniu – w nielegalnym obrocie. Zwierzęta handlowane wyłącznie jako produkty lub w ramach legalnych kanałów wykazują niższe, choć nadal istotne ryzyko epidemiologiczne.

Dodatkowo wykazano, że długość okresu, przez jaki dany gatunek uczestniczy w handlu, ma bezpośredni wpływ na liczbę patogenów współdzielonych z ludźmi. Średnio każda dekada obecności w handlu wiąże się z pojawieniem się jednego dodatkowego patogenu zdolnego do zakażenia człowieka.

Wyniki te mają istotne znaczenie dla zdrowia publicznego, podkreślając konieczność wzmocnienia regulacji dotyczących handlu dziką fauną, monitorowania patogenów oraz wdrażania strategii ograniczających ryzyko zoonotycznych transmisji. W kontekście rosnącej liczby globalnych zagrożeń epidemicznych, lepsze zrozumienie mechanizmów przenoszenia patogenów w obrębie tego sektora może odegrać kluczową rolę w zapobieganiu przyszłym pandemiom.

Źródło: Science, Wildlife trade drives animal-to-human pathogen transmission over 40 years
DOI: https://doi.org/10.1126/science.adw5518